De namen op de Friese hensbeker uit 1599

In een uitzending van ‘Tussen Kunst en Kitsch’ van 26 september 2018 werd er een oude hensbeker getoond, maar daarop veel namen van Friese adel.  Een hensbeker werd tijdens speciale gelegenheden gebruikt door gezelschappen en moest daarbij in één keer worden leeggedronken. Wat deze beker, volgens expert Kitty Laméris gemaakt in Antwerpen, zo bijzonder maakt is dat er veel namen in zijn gegraveerd.  De waarde ervan werd door haar op 85.000 euro geschat!

Via de TV beelden zijn er 16 namen aangetroffen, maar het zouden er wellicht nog meer kunnen zijn.
Hiervan zijn er 8 vrouwen en dus ook 8 mannen.

Alle namen op de beker zijn oude Friese adellijke familienamen. Het betreft hier de volgende familienamen: Cammingha (2x), Grovestins (1x), Herema (2x), Walta (1x), Eminga (1x), Botnia (1x), Burmania (2x), Dekema (2x), Donia (1x), Douma (1x) , Ockinga (1x), Juckema (1x).

Er staat maar één jaartal op de beker: 1599. Het is waarschijnlijk niet toevallig dat dit jaartal tussen de personen Tjerck van Herema en Lucia van Walta in staat gegraveerd. Dit zou namelijk goed het jaartal van hun huwelijk kunnen zijn. Deze is helaas verder niet uit bronnen bekend, maar moet omstreeks 1600 zijn geweest. Ook het feit dat in dit geval beide echtgenoten op de beker staan vermeld, lijkt dit vermoeden te bevestigen.

Verder blijkt na onderzoek dat alle namen aan elkaar te verbinden zijn. Soms een hele korte en duidelijke link, zoals bij kind/ouder en broers/zussen. Bij een ander zit er soms een aantal generaties tussen. Hieronder een aantal familierelaties van namen op de bekers:

·         Tjerck van Herema en Lucia van Walta zijn gehuwd

·         George van Burmania huwde later met Luts van Dekema

·         Haring en George Upckes van Burmania zijn broers.

·         Katrijn van Donia is de moeder van Fedt en Frans van Cammingha

·         Sixtus en Luts van Dekema zijn broer en zus.

·         Johan en Tjerck van Herema zijn broers.

·         Fedt en Frans van Cammingha zijn broer en zus.

De adellijke familie Van Cammingha lijkt een rode draad te zijn tussen veel van deze personen. Vele relaties lopen namelijk via één of meer, soms ingewikkelde, familiepatronen van deze familie.

Hieronder heb ik per gevonden naam getracht de onderlinge relaties m.b.t. andere personen aan te geven. Soms zijn er zelfs meerdere relaties onderling, aangezien de adel destijds vaak op meerdere manieren aan elkaar verwant was. Er zullen dus ook nog meerdere, nog niet vermelde, relaties zijn.

Tot slot zijn bijna alle personen geboren tussen ong. 1570 en 1580. Dat betekent dat ze in 1599 tussen de 20 en 30 jaar oud waren. 

Namen op de hensbeker:

1. Fedt Sybrantsdr. van Cammingha (ong. 1580-1604),
   zus van Frans Sybrants van Cammingha [11], ongehuwd
2. Idzard (Sirtema) van Grovestins (ong. 1577-1616)
   hij huwde Franske Laesdr. van Jongema (ong. 1580-1616)
   * Idzard zijn ouders zijn Foppe Idzerts van Grovestins en Jouck Fransdr. van Cammingha. Jouck is weer een dochter van Frans Wijtses van Cammingha. Idzard is daarmee een volle neef van Frans S. van Camminga [11]
   * Franske  is een zus van Frans Laeses van Jongema die met Catharina Joostdr. van Ockinga huwde. Deze laatste is weer een zus van Fedt van Ockinga [13]
3. Tjerck Goslicks van Heerma/Herema (1575-1655)
   huwde in 1599? met Luts/Lucia Douwesdr. van Walta [4]. * Tjerck zijn vader Goslick, is driemaal gehuwd geweest; de 2^e maal met Sijts Watzes van Cammingha. Sijts is een volle nicht van Sybrant Franses van Cammingha; de vader van Fedt Sybrants van Cammingha [1] en Frans [11]
   * Luts/Lucia Douwesdr. van Walta was een dochter van Luts Jarichs van Botnia. Een zus van deze Luts heette Margriet Jarichs van Botnia, die huwde met Rienck Franses van Cammingha, zie hem ook bij [10]
4. Luts/Lucia Douwesdr. van Walta (1581-1619)
   man van Tjerck Goslicks van Heerma [3]
   * Lucia is (3x achternicht) van Douwe Juliuszn. van Botnia [6]
5.  Dorothea Minnesdr. van Eminga (1572-1616)
   huwde 1592 Galo Hanses van Galama.
   * Dorothea  haar zus, Bauck Minnesdr. van Eminga (ong. 1577-1658) huwde ong. 1600 Frans
   Hessels van Eminga (ong. 1574-1653). Frans is weer een broer van Agatha Hesselsdr. Van Eminga, vrouw van nr. [15]
6. Douwe Juliuszn. van Botnia (ong. 1565-1617)
   huwde Oede Hayesdr. van Manninga.
   Douwe is [3x achternicht] van Margriet Jarichs van Botnia, zie bij [3]
7. George Upckes van Burmania  (1570-1634)
   huwde 1) 1602 met Luts Juliusdr. van Dekema [9] en huwde 2) 1625 met Fedt Wytzes van Cammingha. 
   * Fedt  is een achternicht van Fedt Sybrantsdr. van Cammingha [1]
8. Harinck/Haring Upckes van Burmania (ong. 1570 -1646)
   zus van George Upckes van Burmania [7]. Zij huwde ong. 1590 met Bocke Jelgers van Feytsma (ong. 1570-1626). 
   * Een broer van deze Bocke, Hessel Jelgers van Feytsma, huwde met Frau Erasmusdr. Van Douma [12]
9.  Luts/Lucia Juliusdr. van Dekema (ong. 1580-1625)
   zus van Sixtus Juliuszn. van Dekema [15], huwde 1602 George Upckes van Burmania [7]
10. Catharina/Katrijn Fransdr. van Donia (ong. 1560-1604)
    gehuwd met Sybrant Franses van Cammingha (ong. 1550-1593), de vader van Fedt van Cammingha [1] en Frans van Cammingha [11]
11.  Frans(iscus) Sybrants van Cammingha (ong. 1580-1610)
    broer van Fedt Sybrantsdr. van Cammingha [1]), huwde 1604 Rixt van Heringa (ong. 1580-1654)
12. Frau (Erasmusdr.) van Douma (ong. 1575-1605)
    huwde ong. 1600 Hessel Jelgers van Feytsma.
    * Frau is een nicht van Haring [8] en Georg Upckes van Burmania [7]
    * Een broer van deze Hessel, Bocke Jelgers van Feytsma (ong. 1570-1626) huwde ong. 1590 met Haring Upckes van Burmania (ong. 1570-1646] [8]
13.  Fedt Joostdr. van Ockinga (1581-1606)
    huwde 1604 Sicke Taeckes van Cammingha.
    * Ouders van Fedt zijn Joost Heres van Ockinga en Saepck Fransd. Van Cammingha. Deze laatste is weer een zus van Sybrant Franses van Cammingha, de man van Catharina Fransdr. van Donia [10]. Fedt Joostdr. van Ockinga is dus een volle nicht van Fedt van Cammingha [1] en Frans van Cammingha [11]
14. Ruerd Werps van Juckema (ong. 1580-1639)
    huwde in 1603 Edwer Gerrroltsdr. Van Cammingha (ong. 1580-1606). 
    * Edwer is weer een achternicht van Fedt Sybrants van Cammingha [1]
15. Sytze/Sixtus Juliuszn. van Dekema (ong. 1580-1626)
    broer van Luts Juliusdr. van Dekema [9]. Hij huwde ong. 1600 Agatha Hesselsdr. van Eminga (ong. 1580-1626). 
    * Een broer van deze Agatha, Frans, huwde zus van Dorothea Minnesdr. van Eminga [5], Bauck Minnesdr. van Eminga.
16. Johan Goslicks van Herema (ong. 1570-1628)
    huwde ong. 1596 met Wijts Pietersdr. Van Cammingha (ong. 1570-1613).
    * Johan is een broer van Tjerck Goslicks van Herema [3]
    * Wijts is een achter-achternicht van o.a. Frans van Cammingha [11]
    
    ----------------------------------------------------------------------------------------------------------
    
    UPDATE 23-4-2019: DE EXTRA 6 NAMEN
    (Met dank aan conservator mevr. Holsappel van het Fries Museum)
    
    Alle namen op de beker zijn oude Friese adellijke familienamen. Het betreft hier de volgende familienamen: Cammingha (4x), Grovestins (1x), Herema (2x), Walta (1x), Eminga (2x), Botnia (1x), Burmania (2x), Dekema (2x), Donia (1x), Douma (2x) , Ockinga (3x), Juckema (1x).
    
    Het zijn 11 vrouwen en dus ook 11 mannen.
17. Hijlck Joostdr. van Ockinga (ong. 1580->1626), trouwt ong. 1600 met Jarich Lolles van Ockinga (ong. 1575-1620) [18]
    * Hijlck is een volle nicht van Fedt Riencksdr. van Cammingha [22]
18. Jarich Lolle van Ockinga (ong. 1575-1620), trouwt ong. 1600 met Hijlck Joostdr. van Ockinga (ong. 1580->1626) [17]
19. Luts Minnesdr. van Cammingha (ong. 1550-1605), trouwt ong. 1575 met Carel van Sternsee (1551-1615)
    Luts is een volle nicht van Sybrant Franses van Cammingha, man van Catharina van Donia [10]
    Zij is zus van Gerrolt Minnesz. van Cammingha, die de schoonvader is van Ruurd van Juckema [14]
20. Frans Hessels van Eminga (ong. 1574-1653) trouwt ong. 1600 met Bauck Minnesdr. van Eminga
    Hij is een broer van Agatha Hesselsdr. van Eminga, die gehuwd was met Sytze Julius van Dekema [15]
21. Jancke Laesesdr. van Douma (ong. 1567-1631), ongehuwd.
    Jancke is een volle neef van Frau van Douma [12]
22. Fedt Riencksdr. van Cammingha (ong. 1580-1650) huwde omstreeks 1600 met Taecke van Burmania (ong. 1555-1619).
    Fedt is een volle nicht van Fedt van Ockinga [13]Fedt is een volle nicht van Fedt Fr. van Cammingha [1]Fedt is een volle nicht van Frans van Cammingha [11]
    Fedt is een volle nicht van Hylck van Ockinga [17]Fedt is een achternicht van Edwer Gerroltsdr. van Cammingha, vrouw van Ruurd van Juckema [14]

     Extra uitzending Tussen Kunst en Kitch 21-10-2020

      https://www.youtube.com/watch?v=9B8xYvwUrdI&fbclid=IwAR0--zKKQm5XDSO79YB5q4Q1_emZ0iDIH4no9BpIrIDCW_gVr1EzbjEZeSg

nr.	Naam	Woonplaats	Functie
1	Fedt Sybrantsdr. van Cammingha	Leeuwarden?	-
2	Idzart (Sirtema) van Grovestins	Engelum, Grovestins?	kapitein
3	Tjerck Goslicks van Herema	Berlikum (Herema State?)	grietman
4	Luts Douwesdr. van Walta	Berlikum (Herema State?)	-
5	Dorothea Minnesdr. van Eminga	Goutum, Wiarda State ?	-
6	Douwe Juliuszn. van Botnia	Franeker, Botniahuis ?	ontvanger
7	George Upckes van Burmania	Stiens, Burmania State	?
8	Haring Upckes van Burmania	Deinum, Sierxma State	-
9	Luts Juliusdr. van Dekema	Stiens, Burmania State	-
10	Catharina Fransdr. van Donia	Leeuwarden, Camminghahuis	-
11	Frans Sybrants van Cammingha	Leeuwarden, Camminghahuis	kapitein
12	Frau Erasmusdr. van Douma	Hallum, Feytsmastate ?	-
13	Fedt Joostdr. van Ockinga	Arum, Camminghastate ?	-
14	Ruerd Werps van Juckema	Menaldum, Orxmastate	?
15	Sytze Juliuszn. van Dekema	Weidum, Dekema State?	?
16	Johan Goslicks van Herema	Bolsward, Heremahuis ?	?
17	Hijlck Joostesdr. van Ockinga	Burgwerd, Ockingahuis	-
18	Jarich Lolles van Ockinga	Burgwerd, Ockingahuis	?
19	Luts Minnesdr. van Cammingha (?)	Franeker, Sjaerdemaslot/Sternseslot	-
20	Frans Hessels van Eminga	Goutum, Emingastate?	?
21	Jancke Laeses van Douma	Cornjum?	?
22	Fed Riencksdr. van Cammingha	Ferwerd, Herjuwsma State	-

Index op namen, zoals hierboven vermeld.

Botnia, Douwe Juliuszn. van.......................... 1

Botnia, Luts Jarichs van................................. 1

Botnia, Margriet Jarichs van.......................... 1

Burmania, George Upckes van..................... 1

Burmania, Haring Upckes van................... 1, 2

Cammingha, Edwer Gerrroltsdr. van.............. 2

Cammingha, Fedt Sybrants van..................... 2

Cammingha, Fedt Sybrantsdr. van................ 1

Cammingha, Fedt Wytzes van....................... 1

Cammingha, Frans Sybrants van.................... 1

Cammingha, Frans(iscus) Sybrants van.......... 1

Cammingha, Rienck Franses van................... 1

Cammingha, Saepck Fransd. van................... 2

Cammingha, Sicke Taeckes van..................... 2

Cammingha, Sybrant Franses van.............. 1, 2

Cammingha, Wijts Pietersdr. van.................. 2

Dekema, Luts Juliusdr. van........................ 1, 2

Dekema, Sixtus Juliuszn. van..................... 1, 2

Donia, Catharina Fransdr. van.................. 1, 2

Douma, Frau (Erasmusdr.) van..................... 1

Douma, Frau Erasmusdr. Van........................ 1

Eminga, Agatha Hesselsdr. Van.................. 1, 2

Eminga, Bauck Minnesdr. van.................... 1, 2

Eminga, Dorothea Minnesdr. van............. 1, 2

Eminga, Frans Hessels van............................ 1

Feytsma, Bocke Jelgers van....................... 1, 2

Feytsma, Hessel Jelgers van.......................... 1

Galama, Galo Hanses van.............................. 1

Grovestins, Idzard (Sirtema) van.................. 1

Heerma, Goslick Tjercks van......................... 1

Heerma, Tjerck Goslicks van......................... 1

Herema, Johan Goslicks van......................... 2

Heringa, Rixt van.......................................... 1

Jongema, Frans Laeses van........................... 1

Jongema, Franske Laesdr. van....................... 1

Juckema, Ruerd Werps van.......................... 2

Manninga, Oede Hayesdr. van...................... 1

Ockinga, Catharina Joostdr. van.................... 1

Ockinga, Fedt Joostdr. van........................... 2

Ockinga, Joost Heres van.............................. 2

Walta, Luts Douwesdr. van........................... 1

Hieronder kleine afbeeldingen van de namen op de hensbeker.

1 – Fedt van Cammingha:

2 – Idzard van Grovestins:

3 – Tjerck van Herema:

4 – Lucia van Walta:

5 – Dorothea van Eminga:

6 – Douwe van Botnia:

7 – George van Burmania:

8 – Hauck van Burmania:

9 – Lucia van Dekema:

10 – Katrijn van Donia:

11 – Fransiscus a Cammingha:

12 – Frau van Douma:

13 – Fedt van Ockinga:

14 – Ruerd van Juckema:

15 – Sixtus a Dekama:

16 – Johan van Heerma:

Met dank aan Jeroen Punt, die een aantal namen ontcijferde.

Gerben Jelles Nauta, maker panelen preekstoel te Longerhouw

Wat is er veel over gezegd en gesproken: de preekstoel van Longerhouw. Het is één van de mooiste preekstoelen van Friesland, vooral door het sublieme houtsnijwerk.
Op de vijf panelen staan immers taferelen uit het nieuwe testament, gemaakt met een uiterste precisie.

Eén ding bleef echter al die tijd onbekend: wie maakte deze kunstwerken?

In 1877 schreef de Bolswarder predikant Marinus Ernestus van der Meulen in zijn 'Gids voor reizenden' over dit kunstwerk:

'De overlevering zegt, dat een eenvoudige arbeider de vijf panelen heeft gesneden, welke deze stoel waarlijk tot een sieraad strekken, maar in elk geval is de naam des kunstenaars onbekend'.

Een jaar voor het overlijden in 2016 van de grote kerkenkenner Sytse ten Hoeve uit Nijland, schreef hij een artikel over deze door hem bewonderde kansel. Doordat wij regelmatig contact hadden stuurde hij mij het artikel met de vraag om wat foto's van de preekstoel te maken. Zelf was hij door zijn verslechterde gezondheid, toen al niet meer in staat dit te doen. Helaas ging het later bergafwaarts met Sytse en bleef het artikel dus vergeten en ongepubliceerd. Gelukkig bleek het de Stichting Alde  Fryske Tsjerken onlangs bereid het artikel in het juni nummer te plaatsen in hun gelijknamig blad.

In dit artikel beschrijft Ten Hoeve de decoraties op andere werken van Gerben Jelles Nauta, op de preekstoelen van Lemmer en Oudega (SWF).
Vooral die van Lemmer is door zijn uitbundigheid het best te vergelijken met die van Longerhouw. Omdat de kansel van Lemmer gesigneerd is door Gerben, weten we dus de maker ervan. Door de stijlvergelijking met Longerhouw heeft Sytse de preekstoel ook dezelfde houtsnijwerker toegeschreven. Hierdoor is nu eindelijk bekend geworden, dat Gerben Jelles Nauta de panelen van de preekstoel van Longerhouw heeft gemaakt!

Gerben Jelles Nauta (1694-1757) werd geboren in Woudsend. Hij huwde in Sneek in 1743 met Trijntje Clases Oldendorp en kort daarna levert hij het bordes van het stadhuis aldaar.  In 1749 staat hij in het quotisatiekohier van Sneek vermeld als steenhouwer.
In 1752 leverde hij het wapenstuk op het paneel aan de voorkant van de preekstoel, voor de Hervormde kerk van Oudega (SWF).

Detail preekstoel Longerhouw

Detail preekstoel Lemmer

zie ook: http://www.andrebuwalda.nl/herv_kerk_longerhouw_preekstoel.htm 

Sedlnitzky uit Tsjechië

Op 11 december 1653 trouwden in de Hervormde kerk van Schettens Lolck Scheltes van Aysma en Georg Sigismund de Zedlitz.
Uiteraard is Lolck een dochter van onze 'held' Schelte van Aysma. Zij trouwde rijkelijk op late leeftijd, want ze was toen al 36 jaar oud.
Van George wisten we dat hij kapitein was, maar verder feitelijk niets. Tijdens de zoektocht naar zijn achtergrond, is er inmiddels toch al wat meer naar boven gekomen over zijn achtergrond.

Allereerst komt de familie De Zedlitz uit Tsjechië, waar in de regio Moravië het dorp Sedlnice ligt. Daar ligt dus de oorsprong, waarna deze familie zich letterlijk genoemd heeft. Omdat ze in Tsjechië een Slavische taal gebruiken, konden de Nederlanders deze naam niet goed lezen en spreken. Vandaar dat er heel veel varianten in omloop kwamen, zoals De Zedliz, Seyditz, Sidnisky, Sednisck, Sidlenisky, etc.

Het betreft hier een oude adellijke familie met veel bezittingen en kastelen in Tsjechië.

Op internet trof ik onlangs een genealogie aan van deze familie, echter met voor ons onbekende voornamen in deze familie. Het blijken echter de oorspronkelijke Slavische varianten te zijn. Zo wordt met George eigenlijk Jirik bedoeld. En met zijn tweede naam zal de patroniem van zijn vader bedoeld zijn: Zikmund.

Deze combinatie komt slechts één keer voor in deze genealogie.
Zikmund Sedlnitzky zu Choltitz huwde Sara Rubigalova zu Karlsdorfu in 1588. Zikmund wordt ook wel 'mladsi' genoemd, dit betekent de jongere. Er was dus nog een lid van deze familie met dezelfde naam, die dan 'starsi' genoemd werd, de oudere. Zij kregen vier kinderen, waaronder dus een Jirik Albrecht. Deze tweede naam Albrecht laten we gemakshalve eerst maar buiten beschouwing.

In het trouwboek van Schettens, waarvan via internet een slecht leesbare kopie aanwezig is, staat volgens de vertaling van Tresoar bovenaan onderstreept: Jan Jarich Sigmont Zedliz. Nu is Jarich weer de Friese variant van George, maar Jan is dan weer lastiger te plaatsen. Hierdoor is er dus nog geen 100% zekerheid omtrent deze voorgestelde afkomst van onze Tsjechische  officier.
Jarich is overigens kapitein over een compagnie Hoogduitse soldaten, die ook in het Friese Nassausche leger vochten, evenals Schelte van Aysma.

boven: gedeelte van de vermelding in het trouwboek van Schettens uit 1653.

Opvallend is verder dat zij tegelijk trouwden met haar broer Hotze van Aysma en Anna van Broersma, die meteen na hun in dit trouwboek vermeld staan!

Tenslotte was er nog iemand van dit geslacht actief in het Staatse leger. Peter (of: Pieter) van Sedlnitzky was al in 1577 luitenant-kolonel onder de Graaf van Rennenberg. In 1600 was hij sergeant-majoor-generaal van het veldleger bij de beroemde Slag bij Nieuwpoort. In deze jaren zal hij ongetwijfeld Schelte van Aysma hebben gekend, die waarschijnlijk ook aan de beroemde veldtochten heeft deelgenomen, begin 17e eeuw.
Deze Peter, of Petr op zijn Tsjechisch, was baron van Choltitz en Füllstein.
Het dorp Choltice ligt oostelijk in de Tsjechische regio Bohemen en dit kasteel is nog steeds te bezichtigen.

Van Füllstein, oftwel Fulstejn, resteert nog slechts een ruïne, in de oostelijke regio van Tsjechië, Moravie genaamd.

Vermoedelijke familierelatie tussen Peter en Georg Sedlnitzky

17e eeuwse Commandeurs van de Noordelijke schansen

Bij de zoektocht naar meer informatie over 'onze' Schettenser kolonel Schelte van Aysma (1578-1637), kom ik ook regelmatig familie en tijdsgenoten tegen.
Zo moesten deze officieren natuurlijk regelmatig op veldtocht in de 80-jarige oorlog, maar daarnaast zaten ze ook vaak een aantal jaren in een schans of in garnizoen.

De Friese stadhouders waren verantwoordelijk voor de defensie van het Noorden en daarbij hoorden ook een aantal schansen. De bewaking van de grens met Duitsland was hierbij van levensbelang, omdat de Spanjaarden hier bijna vrij toegang tot hadden. In dit grensgebied, wat feitelijk van de Oostfriese Graaf was, werd de Langackerschans opgericht in 1628. Dit was noodzakelijk omdat de oudere Bellingwolderschans vrij kwam te liggen, doordat de Dollard in die tijd verzandde.

Ook fort Lieroord (of: Leeroord) lag in Oostfriesland, maar viel dus onder het gezag van de Friese stadhouder.

De belangrijkste vier schansen waren:

1. de Langackerschans (of: Nieuweschans)
2. Fort Lieroord
3. Fort Bourtange
4. de Bellingwolderschans (of: Oudeschans).

Verder waren er nog een aantal kleinere schansen en versterkte steden, zie 'overige schansen'.

Er was een overeenkomst gesloten tussen de provincies Friesland en Groningen, waarbij de commandeurs meestal werden afgewisseld. Een Friese commandeur werd daarbij dus opgevolgd door een kapitein uit Groningen.

Meestal waren dit kapiteins met enige jaren ervaring, waarbij ze nu konden laten zien of ze ook klaar waren voor de volgende stap in hun carrière, luitenant-kolonel of kolonel.

Helaas zijn er geen lijsten van deze Commandeurs van deze schansen beschikbaar, vandaar dat ik begonnen ben met het aanleggen van deze naamlijsten op basis van toevallige vondsten.

Veel vondsten van officiers tref ik aan in de zogenaamde DTB-boeken, omdat van officieren en soldaten meestal de compagnie wordt vermeld. Dus een soldaat die huwde werd dan vermeld als 'soldaat uit de compagnie van Schelte van Aijsma'. Met Commandeurs gaat dat in principe net zo.

Om de lijsten wat completer te krijgen zou het mooi zijn als lezers hun informatie weer doorgeven.

Aanvullingen en correcties zijn dus van harte welkom via fam.aabuwalda@home.nl

Johan Willem Sonius, begraven te Ferwerd

In de Hervormde kerk te Ferwerd ligt onder de kerkvloer een oude zerk verscholen.
Helaas is er slechts een klein stuk bekend wat op foto is gezet. Gelukkig is de tekst ons wel bekend, doordat het op een bouwtekening is genoteerd tijdens de restauratie uit 1926-1927.

De tekst is als volgt:

1667 den 12 april is in den heere gerust de eerbaare en deugdrijcke Margaretha van Aytsma wed. van van Hilari Hoitsma olt omtrent 55 jaren en leit alhier begraven

1702 den 4 september is christelijck gerust de eer[same] ...r Johan Willem Socin olt in sijn 41 jaer en leit mede alhier begraven

'
Margaretha van Aytsma is snel herkend als Margaretha Hotses van Aysma (1612-1667), die ondertrouwde in 1633 te Wirdum. Hier woonden haar vader en grootvader ook al langere tijd.
Hille Hoijtsma was afkomstig van Buitenpost en was 'collecteur generaal der bieren'.

Uit dit huwelijk zal omstreeks 1635 Catharina (of: Trijn) van Hoitsema zijn geboren. Zij ondertrouwde op 1 december 1660 te Leeuwarden met Adam Sohnius.

Adam was van beroep 'dispensier', wat een 'huisbestuurder of beheerder provisiekamer' is.
Hij zal eveneens omstreeks 1625-1630 zijn geboren, omdat hij in 1657 belijdenis te Leeuwarden deed. Later kom ik hem nog tegen in een lijst van testamenten, als hij in 1680 collecteur van de Hollandse bieren is, net als zijn schoonvader. Via een andere bron is hij hetzelfde jaar overigens schrijver van een compagnie te voet.
Gezien de zeldzaamheid van deze achternaam, lijkt het hier wel om dezelfde persoon te gaan.

Adam zal eerder ook gehuwd zijn geweest, omdat in 1650 een Catarina Sonius wordt gedoopt te Leeuwarden.

Uit zijn huwelijk met Catharina van Hoitsema zal in 1661 Johan Willem Sonius zijn geboren, ook wel Johannes genaamd. Hij zal dus degene zijn die op 4 september 1702 is overleden en begraven te Ferwerd. De naam is dus niet 'Socin' maar Sonius, al lijkt er op zijn grafsteen nog een andere spellingsvariant te staan.

Van Johan is nog weinig bekend, slechts dat een Johannes Sonius in 1698 eigenaar was van stem 51 te Tjerkwerd en hij was toen woonachtig te Leeuwarden. In 1640 was deze stem 51 reeds eigenaar van zijn overgrootvader Ulbe Hilles (Hoytsma).

Roots in Duitsland
De achternaam Sonius is afkomstig uit Duitsland. Johan zijn vader Adam is bekend met de achternaam Sohnius, maar ook als Sohn.

Grootvader Johan Wilhelm Sohnius (ong. 1600-1659) was van 1625-1641 'raad en secretaris' van de Friese Stadhouder Ernst Casimir en na diens overlijden Hendrik Casimir van Nassau. Tenslotte diende hij ook Willem Frederik, maar die ontsloeg hem in 1641 nadat Johan de stadhouder suggereerde dat de stadhouder het katholicisme weer zou willen invoeren. Ook probeerde Johan, samen met een Van Oostheim, de benoeming van Frederik Willem als stadhouder tegen te houden!

Hierna was Johan kapitein van een infanterieregiment van 1646-1659 en commandant van de stad Emden. Het leger speelde ook bij de familie Sohnius duidelijk een belangrijke rol, net als bij de familie Van Aysma.

Johan was volgens een bron gehuwd geweest met (1) een dochter van dr. Martin Naurath, die 'Amtmann' in Diez was en die daar met diverse familieleden een 'familienetwerk' van ambtenaren vormde die de Nassaulanden beheerden. Uit dit huwelijk zal omstreeks 1630 bovengenoemde Adam geboren zijn.

Op 31 oktober 1634 ondertrouwde Johan te Leeuwarden met (2) Tyackien Redeckers, afkomstig uit het 'Olden Ambt' in Noord-Brabant.

Zijn derde huwelijk was met (3) Sijthje van Aysma in 1639 te Leeuwarden. Zij was een dochter van Johan Doeckes van Aysma en Bauck Tjallingsdr. van Wijckel. Zij woonden te Ferwerd en daar zal dan ook de link van Sohnius met dit dorp vandaan komen!
Wellicht waren de kerken van Leeuwarden, waar Johan Sohnius woonde, helemaal vol en koos hij daarom voor een plek bij zijn oma in Ferwerd. De kans bestaat overigens dat hij deze grafruimte met de steen daarop, van zijn oma via zijn moeder had geërfd en dat zal voordeliger zijn geweest dan elders een eigen graf kopen.

Sijthje van Aysma overleed in of kort na het kraambed van hun dochter Anna Catharina Sohn, die op 19 maart 1640 te Marrum werd gedoopt.

Johan huwde nog éénmaal, op 3 juni 1643 te Leeuwarden met (4) Foeck van Ornia, oorspronkelijk van Dokkum en weduwe van de Franeker burgemeester Willem Staeckmans.

Tot slot nog even over de twee genoemde vrouwelijke Aysma's: Margaretha Hotzedr. van Aysma en Sijtje Johansdr. van Aysma. Zij zijn achter-achternicht van elkaar.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Eerste Generatie

1.  Johan Wilhelm Sohnius titel: Dr., ook bekend als Johan Willem Sohn, ook bekend als Johann Wilhelm Sohnius, ook bekend als Johan Wilhelm Sonius,^[1] ook bekend als Johan Wilhelm Son,¹ geboren ABT 1600,^[2] beroep raad en secretaris vd stadhouder, kapitein infanterie (1646-1659),^[3],[4] overleden 22 Jun 1659.  Was kapitein infanterie van 1646-1659 en commandant van Emden.

     Was van 1625-1641 raad en secretaris van de Friese Stadhouder Ernst Casimir van Nassau en daarna van die zijn zoon Hendrik Casimir en tenslotte ontslagen door Willem Frederik in 1641.

     Hij werd lidmaat in Ferwerd in 1641, gekomen van Leeuwarden en vertrok later weer naar Leeuwarden.

     In 1640 werd zijn dochter in Marrum geboren, alweer een 'Aysmaslot' heeft gestaan, waar de ouders van zijn vrouw Sijthje woonden.

    

     In 1654, 1657, 1658 was hij president van het Krijgsgerecht van Stad en Lande (zie brieven van hem in het K.A. met Stadhouder Willem Frederik).

     Hij was getrouwd met (1) N.N. Naurath (dochter van Martin Naurath en N.N.).

                             Kinderen:

            2.       i.     Adam Sohnius geb. ABT 1630.

     Hij trouwde (2) Tyackien Redeckers.  Zij waren in ondertrouw op 31 Okt 1634 in Leeuwarden,¹ (zie info 1).  Tyackien: Zij is afkomstig van het Olden Ambt, NB.

    

     Hij trouwde^[5] (3) Sijthje van Aysma, ook bekend als Syttie van Aysma,^3,1 ook bekend als Sydtje van Aysma,^[6] geboren ABT 1610,² (dochter van Johan Doeckes van Aysma en Bauck Tjallinghd. van Wijckel), religie Hervormd,³ overleden ___ 1640 in Ferwerderadeel, Marrum.⁶  Zij waren in ondertrouw op 30 Mrt 1639 in Leeuwarden,^3,1 (zie info 2).  Sijthje: Hervormde Gem. Leeuwarden: Derde proclamatie van 14 april 1639.

     Zij is in 1639 evenals haar vader bij de lidmaten van Marrum.

                             Kinderen:

                      ii.    Anna Catharina Sohn, gedoopt 19 Mrt 1640 in Ferwerderadeel, Marrum.¹

     Hij trouwde (4) Foeck van Ornia, ook bekend als Foeckien van Ornia,¹ geboren ABT 1600,² (dochter van N.N. Ornia en N.N.).  Zij waren in ondertrouw op 3 Jun 1643 in Leeuwarden.¹  Foeck: Afkomstig van Dokkum.

Tweede Generatie

2.  Adam Sohnius, ook bekend als Adam Sohjus,¹ ook bekend als Adam Sonius,¹ ook bekend als Adam Sohn, geboren ABT 1630,² beroep dispensier,¹ (zie info 3).  Ouders niet 100% zeker. Hij deed in 1657 belijdenis te Leeuwarden.

     Stadhouder Willem Frederik deed zijn best om hem aan een baantje te helpen als klerk en kapitein (bron: Creaturen van de macht: patronage bij Willem Frederik van Nassau (1613-1664), Door Geert H. Janssen).

     Hij komt voor in de lijst van testamenten (Tresoar), hij is in 1680 collecteur van de Hollandse bieren te Leeuwarden.

     (bron: http://www.mpaginae.nl/Testamenten/DDD2enEEE2tm7.htm)

     In 1680 is een Adam Sohnius schrijver van een compagnie te voet

     (bron: https://historischcentrumleeuwarden.nl/boedels/voornamen/a/n13.htm).

     Hij was getrouwd met (1) N.N..

                             Kinderen:

                      i.     Caterina Sonius, gedoopt 29 Nov 1650 in Leeuwarden.¹

     Hij trouwde (2) Catharina van Hoitsema, ook bekend als Trijn van Hoytema, geboren ABT 1635,² (dochter van Hille Ulbes Hoijtsma [collecteur generaal der bieren] en Margaretha Hotses van Aysma).  Zij waren in ondertrouw op 1 Dec 1660 in Leeuwarden (zie info 4).  Catharina: Woonde te Leeuwarden.

                             Kinderen:

                      ii.    Johannes Sonius, ook bekend als Johan Willem Sonius ?, geboren ___ 1661,^[7] overleden 4 Sep 1702,⁷ begraven in Ferwerderadeel, Ferwerd.⁷  

                             Hij was in 1698 eigenaar  van stem 51 te Tjerkwerd en woonde toen te Leeuwarden.

Info 1  Attestatie afgegeven door de Herv. Gemeente te Leeuwarden op 6-11-1634.

Info 2  'zij is jonkvrouwe', genoemd bij de derde proclamatie op 14-4-1639.

Info 3  Dispansier: Ook wel dispencier, dispenseer of dispenseerder genoemd, wordt door Glasbergen alsvolgt omschreven: ‘a huisbestuurder, hofmeester, hospes (De [...] Oeconomus of Dispensier in ’t voorseyde Collegie (Theologie), sal houden twee Tafelen, en sulcks de Bursaelen aldaer tracteren [te eten geven].' (1592) b beheerder van de provisiekamer.’ In de doop- trouw- en begraafboeken van Delft (DTB-Delft) lezen we dat dispansier Symon Jans in 1590 in ondertrouw ging met Margrita van der Crasboom.

Info 4  Attestatie afgegeven door de Herv. Gemeente te Leeuwarden op 9-12-1660.

---

^[1]  Internet: www.allefriezen.nl.

^[2]  Aanname, nog niet 100% zeker.

^[3]  Internet: www.tresoar.nl.

^[4]  Samme Zijlstra, Het geleerde Friesland, studenten ca. 1380-1650.

^[5]  De Haan Hettema en Van Halmael, Stamboek van den Frieschen Adel, 244.

^[6]  Internet: http://www.simonwierstra.nl/AYSMA.htm.

^[7]  Grafsteen Hervormde kerk te Ferwerd.

Bronnen:
www.walmar.nl
www.allefriezen.nl
It Beaken, 2013
S. Groenveld, ‘Diez, die Niederlande und Leeuwarden (16. bis frühes 18. Jahrhundert)’,